Vianen maakte van oorsprong deel uit van de Karolingische gouw Teisterband en werd later een twistappel tussen de bisschoppen van het Sticht Utrecht en de graven van Holland en Gelderland. Zij lieten hun begerige ogen maar al te graag vallen op die mooie landelijke provinciestad waar het heerlijk om toeven was. Helaas voor hun wist de vrije heerlijkheid zich zelfstandig te handhaven doordat Vrouwe Johanna van Vianen huwde met Heer Walraven van Brederode. Daardoor kwam de stad met omstreken in het bezit van de familie van Brederode die het tot 1650 als zodanig wisten te handhaven, vooral ook met steun van de Prinsen van Oranje.

Het was in de tijd van Prins Maurits van Oranje, dat Jonker Jan van der Merwede, 22 jaar jong, samen met zijn familie woonde in Vianen. Trots en met grote verwachtingen diende hij voor zijn familie en vaderland als vaandrig in het regiment van Cassiopijn toen hij er in 1624 duidelijk Sodom en Gommora de kop zag opsteken, met alle gevolgen vandien.

Jonker Jan was de kleinzoon van de burgemeester van Vianen. Hij had ook een oudere halfbroer uit het eerste huwelijk van zijn vader Daniël die Hendrik werd genoemd. Deze Hendrik werd later de stamvader van de Groningse tak van de van der Merwede’s. Hendrik was eerst Drost van Vianen en vertegenwoordigde toen ook Heer Walraven III van Brederode tijdens diens afwezigheid waarbij hij vaak vertoefde op het Slot Batestein te Vianen. In 1603 werd hij kapitein in Groningen en in 1621 luitenant-Colonel in Heidelberg. In 1626 werd hij uiteindelijk Colonel in het Staatsleger van Graaf Reinaert van Solms, familie van de vrouw van Prins Frederik Hendrik van Oranje Nassau.

Colonel Hendrik stond bekend als een “ruw veteraan ”, die de grootst mogelijke minachting koesterde voor burgers en amtenaren. Hij stond er om bekend dat wanneer hij in hun buurt toefde, dat alleen bij noodzaak gebeurde en bij die gelegenheden zijn gezicht hoogrood aanliep en zich vaak agressief jegens hen gedroeg, hun behandelde als een soort van lijfeigenen. Hij was vermaard als excentriek potentaat, maar ook als berucht en moedig officier; iemand die geheel en al leefde voor zijn adeldom, vaderland en militarisme. Zo had hij voor zijn aanstelling in Groningen, aan zijn superieuren moeten beloven dat hij hun orders te allen tijde zou gehoorzamen, Hendrik had namelijk de neiging om geheel eigenmachtig op te treden….. Niet alleen Hendrik moest zoiets beloven, ook zijn broer Jonker Carel van der Merwede, eveneens een halfbroer van Jonker Jan. Hij moest van zijn vader Daniël schriftelijk beloven zich te “gedragen” en hem te “gehoorzamen ”. In geval hij dat zou vergeten, dan zou het betekenen dat hij diens hele erfenis moest kwijtraken…….Jonker Carel was wel zo slim dat niet te laten gebeuren; ook al moest hij zich daarvoor wel erg beheersen.

Colonel Hendrik en diens broer Carel waren zonen van Heer Daniël van der Merwede en Vrouwe Margaretha van de Pas. Daniël was op zijn beurt weer de zoon van Heer Jan van der Merwede die lid was van de ridderschap van Holland en was getrouwd met Vrouwe Elisabeth van Santwijck, dochter van Heer Hendrik Sweerts Assueruszoon van Santwijck, Schepen van Vianen. Diens broer Cornelis van Santwijk regeerde toen als burgemeester van Vianen. Hiermee is het duidelijk hoe de Van der Merwede’s in Vianen terecht waren gekomen en daar gelijk ook tot de gegoede klasse behoorden.

Bovengenoemde ridder Jan reisde anno 1540 mee in het gevolg van keizer Karel V van Spanje, gedurende een van zijn tochten door de Nederlanden. In 1559 presenteerde hij ook een speciaal welkom in Dordrecht, waar hij Koning Filips II van Spanje introduceerde, samen met de gehele Hollandse adel. Jan overleed in 1580 op de gezegende leeftijd van maar liefst 92 jaar oud !

Toen Heer Daniël van der Merwede, zijn eerste vrouw was overleden, heeft hij alvorens opnieuw te gaan trouwen, alle kinderen uit dat huwelijk hun erfdeel gegeven: boerderijen en land in Megen, dat destijds behoorde aan de stad Ravensteyn dat onder de jurisdictie lag van de Heren van Balgoyen.

(Image at left is that of Karel V of Spain.)

In 1599 huwde hij opnieuw, deze keer in Den Haag, met Vrouwe Johanna van Cassiopijn. Zij was de dochter van Heer Dominicus Thomaszoon van Cassiopijn en Vrouwe Eva Cornelis van Santwijck. Beiden ontsproten van rijke regentenfamilies. Vrouwe Eva haar vader was vervolgens kapitein, schepen in Vianen en later ook een zeer bekende burgemeester van dezelfde stad.

De groene vaandrig :


Ongeveer een jaar na hun huwelijk kregen Heer Daniël en vrouwe Johanna een kind die ze Eva noemden, twee jaar later kwam het volgende kind, ditmaal een zoon. Hij kreeg de naam Johan, die de geschiedenis inging als de “Groene Vaandrig”. Twaalf jaar na zijn geboorte overleed zijn vader Daniël ergens in augustus 1614. Hij werd vervolgens begraven in de kerk van Vianen waar hij luisterrijk werd bijgezet in een rijk versierde tombe met uitgebeitelde kwartieren. Boven zijn graf werd aan de dichtstbijzijnde kerkpilaar, eveneens tot zijn nagedachtenis, een prachtig houten schild opgehangen met het befaamde familiewapen van de Van der Merwede’s.

We komen nu weer bij onze Jan, waarmee we dit verhaal zijn begonnen. Integenstelling tot zijn halbroers, was hij totaal anders van aard want hij miste het “ruwbolstere” in zijn karakter, iets waar zij een beetje teveel van hadden meegekregen.

Neen, Jan is de geschiedenis in gegaan als een groene melkmuil in officiersuniform die beter bij moeder thuis in Vianen had kunnen blijven. Hieronder kunnen we lezen wat hij zelf op 30 september 1624 heeft zitten dicteren aan de Haagse notaris Mr. Warmenhuyzen, toen hij op het punt stond, beschaamd naar West-Indië te vertrekken.

In de meimaand van datzelfde jaar was deze jonge vaandrig van rijke familie nogal eens dorstig binnengelopen “in de herberge genaemt Den Eykenboom” te Heusden, alwaar “de dochter van den Huyse, genaempt Margriete Joriens Coppenhagen, ende derselver moeder” hem duchtig hadden “onthaelt ende heengelockt”. Daarmee kregen ze hem algauw zo ver, dat hij “met wijn ende bier verleyt zijnde”, stiekem uit het protestantse Heusden met Margriet naar de pastoor van het Roomse Drunen ging voor het Heilige Sacrament des huwelijks. Jawel, hij zat eraan vast !

De familie Van der Merwede was toen in Heusden ook niet onbekend, want Jonker Jan had daar ook familie wonen. Heer Adriaan van der Merwede was immers burgemeester van de stad !! Dus ook voor de familie Coppenhagen zeer interessant !

Om zeker van hun zaken te zijn, nam Jonker Jan zijn schoonmoeder het zekere voor het onzekere. Ze moesten het huwelijk ook nog eens Protestants overdoen, en wel in Vianen. De familie van der Merwede in Vianen wist niet wat ze hoorde, toen de dominee het zondag’s morgens voor het eerst afkondigde van de kansel. Ze staken er onmiddellijk een stokje voor. Desondanks mocht dat niet zoveel baten want de schoonmama van Jonker Jan was niet voor een gat te vangen; ze had meer pijlen op haar boog !

Je kon destijds ook op Staats gebied jezelf laten trouwen door de schout en schepenen, wat dan ook gebeurde in het dorpje Everdingen, even buiten Vianen op 1 juni van het jaar 1624. Gedwee en mak als een lammetje ging Jonker Jan mee, aan zijn verplichtingen voldoend.

Pas daarna begon vaandrig Jan er in Heusden geleidelijk achter te komen, dat hij zijn herbergprinses geenszins in maagdelijke staat tot voor het Drunense altaar had geleid want daarvoor kon menigeen in ’t garnizoenstadje zijn vingers opsteken. Jan was hevig teleurgesteld. Zo’n dronken huwelijk met een verkapte meid van lichte zeden wenste hij dan ook als ongeldig te beschouwen. En wat er ooit van hem te erven zou zijn, niks voor Margriet ! Voorlopig vermaakte hij per testament alles aan zijn bloedeigen zuster Eva, aldus de notariële akte.

De geschiedenis verteld ons helaas niet hoe het verder is verlopen met de bruid en haar moeder, nadat ze hadden ontdekt dat hun snode , slimme pannen verkeerd waren afgelopen. Niettemin zal er nog lang daarna over zijn gesproken……

Jonker Jan verliet Heusden en ging samen met zijn regiment aan boord van een schip onder leiding van zijn neef Kapitein Dominicus Cassiopijn, met bestemming West-Indië. Twee jaar later kwam er een bericht voor zijn familie; Jan was overleden en begraven in de West, slechts 24 jaar oud.

Epiloog :


Eva nam kort daarop de erfenis van haar broer in ontvangst. Omdat er niets meer in Vianen was dat haar nog kon binden, vestigde ze zich in Den Haag. Daar leefde zij samen met de familie Cassiopijn die zich volledig over haar ontfermde. Bij hen vond ze troost en liet haar schaamte achter in Vianen. Om een wijs besluit te nemen op grond van de geleden ervaringen, haar broer Jan indachtig, is Vrouwe Eva nooit getrouwd. Zij werd een verstokte vrijgezellin op leeftijd, want documenten vertellen ons dat zij in 1670 nog in leven was !!

De familie van Cassiopijn kwam oorspronkelijk uit Spanje. Don Sancho Cassiopijn was geboren in Laredo in Noord Spanje en kwam in de late 15e eeuw naar Middelburg. Zijn zoon Thomas werd procureur-generaal in Den Haag. De familie werd algauw tot de regentenfamilies van Den Haag gerekend. De familie was deels protestant en deels katholiek. Schilder Anthonie van Dijck, Peter Pauwel Rubens en Hugo de Groot waren gegoede vrienden van de familie. De familie Cassiopijn leefde in Den Haag op de plaats waar thans het huidige paleis op de Kneuterdijk, Noordeinde 66 staat.

Kapitein Dominicus van Cassiopijn overleefde zijn reis naar de West- Indië en werd daarna gepromoveerd tot major in het regiment van de Prins van Oranje en werd ook commandeur van het fort Crevecoeur. Later werd hij luitenant-colonel, commandant over een regiment infanterie en op het einde van zijn carrière werd hij gouverneur van Geertruidenberg en Willemstad, waar hij vorstelijk woonde in het voormalige jachtslot van Prins Maurits, ook wel “Prinsenhof” genoemd. Hij overleed er op 6 januari 1651.